به گزارش توسعه۲۴؛ اکتشاف معدنی در اعماق زمین، کیفیت دادههای ژئوفیزیک را به عاملی تعیینکننده برای کاهش ریسک سرمایهگذاری تبدیل کرده است. کارشناسان درخصوص فرسودگی تجهیزات، ضعف کنترل کیفیت و کمبود نیروی متخصص هشدار میدهند. همچنین فعالان معدنی نوسازی زیرساختها و ارتقای استاندارد داده را پیششرط کشف ذخایر جدید میدانند.
ذخایر معدنی سطحی به تدریج رو به پایان هستند و آینده اکتشاف در اعماق بیشتر از یک کیلومتر رقم میخورد. روشهای سنتی اکتشاف برای شناسایی ذخایر عمیق با محدودیت مواجهند و فناوریهای جدید ژئوفیزیک میتوانند تصویر دقیقتری از ساختارهای زیرسطحی ارائه کنند. در دهههای گذشته بسیاری از معادن بزرگ جهان از ذخایر نزدیک سطح زمین کشف شدند. اما اکنون بخش عمده این ذخایر شناسایی شدهاند و شرکتهای معدنی برای یافتن منابع جدید ناچار به اکتشاف در اعماق بیشتر هستند. در همین حال ریسک اکتشاف رو به افزایش است. هرچه عمق بیشتر میشود، هزینه حفاری و ریسک سرمایهگذاری نیز تشدی میشود. به همین دلیل نیاز به روشهایی وجود دارد که قبل از حفاری، تصویری دقیقتر از زیرسطح ارائه دهند.
در این میان نقش ژئوفیزیک در کاهش ریسک معنی مییابد. فناوریهای مورد استفاده در این بخش با اندازهگیری پاسخهای الکترومغناطیسی زمین، میتواند ساختارهای زمینشناسی مرتبط با کانهزایی را در اعماق زیاد شناسایی کند. هدف اصلی این فناوریها کاهش تعداد حفاریهای ناموفق و افزایش احتمال موفقیت اکتشاف است. البته باید تاکید کرد که دیگر نمیتوان تنها به یک روش اکتشافی متکی بود. ترکیب دادههای ژئوفیزیک، زمینشناسی و ژئوشیمی، استاندارد جدید اکتشافات معدنی در جهان است. بنابراین کشورهایی که قصد توسعه اکتشافات معدنی را دارند باید سرمایهگذاری خود را از اکتشافات سطحی به سمت فناوریهای اکتشاف عمیق، پردازش داده و مدلسازی سهبعدی سوق دهند.
ماموریت اکتشاف با زیرساختهای محدود
علی میثاقی، کارشناس بخش معدن و استاد دانشگاه خوارزمی، با اشاره به تعهدات بخش اکتشاف و ژئوفیزیک در برنامه هفتم توسعه گفت: تا پایان این برنامه، طی ۲سال آینده، باید حجم بزرگی از عملیات برداشت اطلاعات انجام شود؛ بهطوریکه حدود ۲میلیون کیلومتر خط پرواز ژئوفیزیک و بیش از یکونیممیلیون ایستگاه برداشت زمینی پیشبینی شده است. همچنین تنها برای ماههای باقیمانده سال۱۴۰۵، حدود ۶۰۰هزار نقطه زمینی باید برداشت شود.
وی افزود: این اعداد بسیار بزرگ هستند و تحقق آنها بهسادگی امکانپذیر نیست. حتی اگر عملیات برداشت اطلاعات انجام شود، پرسش اصلی این است که آیا داده تولیدشده، کیفیت لازم برای تصمیمگیریهای اکتشافی را دارد یا خیر؟ این استاد دانشگاه با بیان اینکه در معدنکاری مدرن، ژئوفیزیک چیزی فراتر از یک خدمت فنی است، گفت: ژئوفیزیک، چشم زیرسطحی اکتشاف است. همانگونه که یک جراح بدون تصویربرداری دقیق نمیتواند عمل موفقی انجام دهد، اکتشاف معدن نیز بدون دادههای ژئوفیزیک باکیفیت، در واقع حرکت در تاریکی است.
به گفته وی، امروز که بخش معدن ایران بیش از هر زمان دیگری به کشف ذخایر جدید نیاز دارد، باید یک سوال جدی مطرح شود: آیا چشم زیرسطحی اکتشاف ایران هنوز قدرت دیدن دارد؟ واقعیت آن است که بخشی از ژئوفیزیک اکتشافی کشور با چالشهایی روبهرو است که در صورت بیتوجهی، میتواند هزینههای سنگینی بر آینده معدنکاری ایران تحمیل کند. میثاقی تاکید کرد: بخش زیادی از برنامههای فعلی مربوط به اکتشافات سطحی است، اما آینده معدنکاری به سمت اکتشافات عمیق حرکت میکند. دادههایی که امروز برای اکتشافات سطحی تولید میشوند، لزوما برای شناسایی ذخایر عمیق مناسب نیستند. هرچه اکتشاف به عمق بیشتری میرود، نیاز به دادههای ژئوفیزیک دقیقتر و قویتر افزایش پیدا میکند، اما ظرفیت فعلی کشور متناسب با این نیاز توسعه پیدا نکرده است.
اکتشافات سطحی تقریبا به پایان رسیده است
میثاقی گفت: دوران کشف ذخایر بزرگ و کمعمق تا حد زیادی به پایان رسیده است. آینده معدنکاری ایران در گرو اکتشافات عمیق است؛ اما اکتشاف عمیق با اکتشافات سطحی تفاوت بنیادین دارد. وی ادامه داد: در اعماق بیشتر، نسبت سیگنال به نویز کاهش مییابد، پاسخهای ژئوفیزیک پیچیدهتر میشوند، ساختارهای زمینشناسی دشوارتر تفسیر میشوند و عدم قطعیت به شکل قابلتوجهی افزایش مییابد. بنابراین اکتشافات عمیق به دادههایی با کیفیت بالاتر، تراکم بیشتر و تحلیلهایی بسیار پیچیدهتر نیاز دارد. اگر ژئوفیزیک کشور نتواند خود را برای این مرحله آماده کند، دستیابی به ذخایر عمیق با ریسک بسیار بالا همراه خواهد بود.
این استاد دانشگاه افزود: در ژئوفیزیک یک اصل بنیادین وجود دارد: هیچ الگوریتمی قادر نیست داده بد را به نتیجه خوب تبدیل کند. طراحی نامناسب شبکه برداشت، تراکم ناکافی دادهها، خطاهای میدانی، نبود کنترل کیفیت، تجهیزات کمدقت و برداشتهای غیراصولی، در بسیاری از موارد موجب تولید دادههایی میشود که از همان ابتدا ظرفیت محدودی برای تفسیر صحیح دارند. میثاقی گفت: در چنین شرایطی نتیجه روشن است؛ اهداف حفاری اشتباه، افزایش ریسک سرمایهگذاری، اتلاف منابع مالی و از دست رفتن فرصتهای کشف ذخایر جدید. وی افزود: در شرایطی که هزینه هر متر حفاری عمیق روزبهروز افزایش مییابد، کوچکترین خطا در دادههای ژئوفیزیکی میتواند میلیونها دلار خسارت ایجاد کند.
انتهای پیام/
