به گزارش توسعه۲۴؛ قیمت نفت خام پس از ثبت بالاترین سطح خود در دو ماه اخیر، این هفته و همزمان با نشانههایی از کاهش تنش میان ایران و آمریکا کاهش یافت. با این حال، افت قیمت نفت خام نتوانسته از فشار بر بازار فرآوردههای نفتی بکاهد. با وجود نوسانات شدید بازار نفت در پنج ماه گذشته، بازار فرآوردههای پالایششده همچنان با محدودیت عرضه مواجه است و حاشیه سود پالایشگاهها در سطوح بیسابقهای قرار دارد. دلیل اصلی این وضعیت، کمبود عرضه بنزین، گازوئیل و سوخت جت در مقایسه با عرضه نفت خام است.
حاشیه سود پالایش حتی زمانی که قیمت نفت هفته گذشته به ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید نیز در اوج باقی ماند. علت این موضوع، تداوم کاهش عرضه جهانی سوخت در ماههای اخیر است؛ روندی که مجموعهای از عوامل، از جمله جنگها در ایران و اوکراین، آن را تشدید کردهاند. در حالی که معاملات آتی نفت خام بیشتر بازتابدهنده انتظارات و نگرانیهای معاملهگران نسبت به آینده قیمتهاست، قیمت و حاشیه سود بنزین و گازوئیل وضعیت واقعی عرضه و تقاضا، میزان فعالیت پالایشگاهها و جریان تجارت سوخت در بازارهای جهانی را نشان میدهد.
حاشیه سود پالایش به رکورد تاریخی رسید
اوایل ماه جاری، همزمان با تشدید دوباره تنشها در خاورمیانه، ممنوعیت صادرات گازوئیل از سوی روسیه و کاهش شدید ذخایر سوخت در جهان، حاشیه سود تولید بنزین و گازوئیل به رکوردهای جدیدی رسید. در نتیجه، رشد قیمت سوخت و سود پالایشگاهها در هفتههای اخیر بسیار بیشتر از افزایش قیمت نفت خام بوده است. افزایش فاصله قیمت فرآوردههای نفتی با نفت خام نشان میدهد که بازار جهانی سوخت همچنان با کمبود عرضه مواجه است؛ این در حالی است که طی فاصله اواسط ژوئن تا اوایل ژوئیه، میلیونها بشکه نفت خام از تنگه هرمز عبور کرده است.
در اروپا، پس از آنکه روسیه برای مقابله با بحران داخلی سوخت ناشی از حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههای این کشور، صادرات گازوئیل را ممنوع کرد، حاشیه سود پالایش گازوئیل از ۶۰ دلار به ازای هر بشکه فراتر رفت و رکورد تازهای ثبت کرد. همچنین، قیمت بنزین در اروپا با اختلاف ۴۱ دلاری نسبت به نفت خام معامله شد که بالاترین سطح در چهار سال گذشته است.
آخرین بار چنین فاصله قیمتی در تابستان ۲۰۲۲ و ماههای ابتدایی جنگ روسیه و اوکراین مشاهده شده بود. در آمریکا نیز قرارداد موسوم به ۳-۲-۱ کراک اسپرد (شاخصی برای سنجش سودآوری پالایشگاهها) به بالاترین سطح تاریخ خود رسید و از رکورد حدود ۶۰ دلار در ژوئن ۲۰۲۲ عبور کرد و در میانه ژوئیه به حدود ۶۴ دلار رسید.
افزایش قیمت نفت موتور درآمدزایی پالایشگاهها
ممنوعیتهای صادراتی و کاهش ذخایر سوخت در بسیاری از کشورها، از جمله آمریکا، از دیگر عوامل افزایش حاشیه سود پالایش و فاصله قیمت فرآوردهها با نفت خام بوده است. تحلیلگران مؤسسه RBN Energy هفته گذشته اعلام کردند: «حاشیه سود گازوئیل و بنزین به بالاترین سطح چهار سال اخیر رسیده که نشاندهنده تقاضای قوی برای فرآوردههای نفتی، با وجود رشد قابل توجه قیمت نفت خام است.» به گفته این مؤسسه، افزایش قیمت نفت خام نهتنها سود پالایشگاهها را کاهش نداده، بلکه رشد سریعتر قیمت فرآوردهها باعث شده پالایشگاهها همچنان از حاشیه سود تاریخی برخوردار باشند.
با وجود آنکه پالایشگاههای آمریکا با ظرفیت بالایی فعالیت میکنند، بازار جهانی سوخت همچنان با کمبود عرضه مواجه است. پایین بودن ذخایر و از دست رفتن بخشی از عرضه خاورمیانه باعث شده حتی صادرات بیسابقه نفت و سوخت آمریکا نیز نتواند این کمبود را جبران کند. ذخایر تجاری نفت آمریکا همچنان حدود ۶ درصد کمتر از میانگین پنجساله این فصل از سال است. همچنین ذخایر نفت در کوشینگ اوکلاهما و ذخایر راهبردی نفت آمریکا نیز به پایینترین سطوح چند دهه اخیر رسیدهاند.
نشانه دیگر تنگتر شدن بازار سوخت، رشد ۲۶ درصدی قراردادهای آتی گازوئیل عمدهفروشی آمریکا از ابتدای ماه ژوئیه است. در آسیا نیز پالایشگاههایی که انتظار داشتند در ماه اوت نفت بیشتری از خاورمیانه دریافت کنند، اکنون با احتمال تأخیر در تحویل محمولهها روبهرو شدهاند. بسته شدن دوباره تنگه هرمز و کاهش تردد کشتیها در تنگه بابالمندب، روند انتقال نفت را کند کرده و ممکن است برنامه پالایشگاههای آسیایی برای افزایش ظرفیت پالایش را مختل کند.
احتمال تشدید فشار بر بازار سوخت
«جون گو»، تحلیلگر ارشد نفت در مؤسسه Sparta Commodities، میگوید پالایشگاههای آسیا (بهجز چین) اکنون با حدود ۸۰ درصد ظرفیت فعالیت میکنند، اما اگر تأخیر در رسیدن نفت خاورمیانه ادامه یابد، احتمال کاهش نرخ فعالیت آنها تا پایان ماه اوت وجود دارد. کارشناسان هشدار میدهند که تداوم کمبود سوخت میتواند فشارهای تورمی را در اقتصاد جهانی افزایش دهد، زیرا بخشهایی مانند حملونقل جادهای و کشاورزی وابستگی زیادی به گازوئیل دارند.
به گفته تحلیلگران، از ماهها قبل مشخص شده بود که گلوگاه اصلی بازار نفت، کمبود فرآوردههای پالایششده است و نه نفت خام. از این رو، قیمت بنزین، گازوئیل و حاشیه سود پالایشگاهها، شاخص دقیقتری برای ارزیابی تأثیر بحران خاورمیانه بر بازار انرژی به شمار میروند؛ در حالی که معاملات نفت خام بیشتر تحت تأثیر انتظارات، نگرانیها و فضای روانی بازار قرار دارد.
فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، نیز هفته گذشته در بیانیهای اعلام کرد: «با تشدید درگیریها و کاهش مستمر ذخایر تجاری نفت، هیچ جایی برای خوشبینی نسبت به امنیت عرضه نفت وجود ندارد.» او در عین حال تأکید کرد کشورهای عضو آژانس همچنان بیش از یک میلیارد بشکه ذخایر راهبردی در اختیار دارند، اما افزود: «فعالیت پالایشگاهها و عرضه فرآوردههای نفتی همپای افزایش عرضه نفت خام رشد نکرده است؛ به همین دلیل بازار فرآوردههایی مانند بنزین و گازوئیل بسیار فشردهتر از بازار نفت خام است.»
انتهای پیام/
