به گزارش توسعه۲۴؛ در روزهای پایانی تیرماه، یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی از بخش اطلاعرسانی دولت پیشی گرفت و در صفحه شخصی خود در فضای مجازی، خبر از بنزین ۱۰ هزار تومانی داد. در روزهای اخیر نیز، سخنگوی دولت از قطعیبودن اعمال تصمیم بنزینی خبر داد و گفت: “بدیهی است برای متعادلسازی وضعیت بنزین باید راهکاری اتخاذ شود و این موضوع قطعی و اجتنابناپذیر است و اینکه راهکارها از طریق سهمیهبندی یا قیمت اعمال شود، موضوعی است که در زمان مناسب با دقت، شفافیت و صادقانه، همانند دفعات گذشته، به مردم اعلام خواهد شد.”
روزهای گذشته نیز برخی رسانهها از تصمیم سران قوا درباره افزایش نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان خبر دادهاند. اما موضوع بنزین ۱۰ هزار تومانی چیست و از کجا نشأت میگیرد؟ بر اساس بررسیهای انجامشده، این موضوع در واقع ادامه مصوبه هیات وزیران مورخ ۲ آذر ۱۴۰۴ است که با عنوان «بنزین سهنرخی» شناخته میشود.
بر پایه این مصوبه، قیمتگذاری بنزین با هدف رعایت نیاز منطقی خانوارها و ناوگان حملونقل طراحی شد؛ به این ترتیب، سهمیههای اول و دوم بدون تغییر باقی ماند و در راستای عدالتمحوری، سهمیه افراد دارای بیش از یک خودرو و همچنین مناطق آزاد اقتصادی و برخی ناوگان از این ساختار حذف شد.
در این چارچوب، نرخ سوم بهعنوان نرخ بنزین آزاد جایگاه، ابتدا ۵ هزار تومان تعیین شد و قرار بود بهصورت فصلی و بر اساس درصدی از قیمت خرید از پالایشگاه بازنگری شود. با این حال، دولت بهدلیل وقوع جنگ تحمیلی سوم، اصلاح قیمت سوم را در زمستان ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵ متوقف کرده و اجرایی نکرد.
اکنون و با توجه به افزایش ناترازی بنزین، محدودیت در واردات و ضرورت حفظ ذخایر راهبردی کشور، همان مصوبه آذرماه که بر اصلاح فصلی نرخ سوم بنزین تأکید کرده بود اجرایی میشود و در فصل تابستان و در ادامه همان طرح پیشین، نرخ سوم بنزین قرار است افزایش یابد، هر چند قیمت دقیق هنوز رسماً اعلام نشده و عدد ۱۰ هزار تومان هنوز رسمی نیست.
برآوردهای نهادهای اقتصادی دولت نشان میدهد این اصلاح میتواند به کاهش مستقیم و غیرمستقیم مصرف بنزین تا حدود ۶ میلیون لیتر در روز منجر شود. نکته مهم آن است که این اصلاح تدریجی، ضمن تأمین نیازهای منطقی خانوارها و ناوگان حملونقل، بهگونهای طراحی شده که تأثیر محسوسی بر سبد هزینه بیشتر خانوارها نداشته باشد.
نکته مهم اینجاست که برخلاف آنچه برخی رسانهها روی آن تأکید دارند که “بنزین ۱۰ هزار تومانی میشود” باید بهاین مسئله توجه شود که نیاز بیش از ۷۰ درصد مالکان خودروها که با سهمیه بنزین ۱۵۰۰ تومانی و ۳۰۰۰ تومانی تأمین میشود، هیچ تغییری نخواهد داشت و آن خودروهای شخصی که بیش از ۱۱۰ لیتر در ماه مصرف بنزین دارند و جزو ۳۰ درصد پرمصرف بنزین محسوب میشوند، تقاضای مازاد خود را میتوانند با بنزین ۱۰ هزار تومانی تأمین کنند که همچنان قرار است با کارت آزاد جایگاهها عرضه شود.
آمارهای تیرماه نشان میدهد متوسط مصرف روزانه بنزین در ایران به ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده؛ رقمی بیسابقه که برخی کارشناسان آن را علاوه بر رشد مصرف داخلی، ناشی از افزایش انگیزه برای قاچاق سوخت نیز میدانند. بر اساس این گزارش و با فرض نرخ ۱۷۰ هزار تومان برای هر دلار، قیمت بنزین سهمیهای ۱۵۰۰ تومانی در ایران معادل حدود ۰.۰۰۹ دلار و بنزین آزاد ۳۰۰۰ تومانی حدود ۰.۰۱۷ دلار به ازای هر لیتر است. این اختلاف قابل توجه، انگیزه اقتصادی بالایی برای قاچاق سوخت ایجاد میکند.
قاچاق یکی از عوامل احتمالی رشد مصرف
سود ناشی از قاچاق بنزین به دلیل اختلاف قیمت با کشورهای همسایه بسیار قابل توجه است و ممکن است بخشی از افزایش مصرف ثبتشده به این موضوع مرتبط باشد. با این حال، این گزارش آمار مستقلی از میزان قاچاق یا سهم آن در رشد مصرف ارائه نمیکند و نمیتوان با قطعیت افزایش مصرف را صرفاً ناشی از قاچاق دانست. عواملی مانند افزایش سفرها، رشد تعداد خودروها و تغییرات الگوی مصرف نیز میتوانند در این روند مؤثر باشند.
بر اساس این گزارش، ایران همچنان یکی از پایینترین قیمتهای بنزین در منطقه و جهان را دارد؛ موضوعی که در کنار ناترازی تولید و مصرف، مقابله با قاچاق سوخت را به یکی از مهمترین چالشهای حوزه انرژی تبدیل کرده است. اختلاف چشمگیر قیمت بنزین ایران با کشورهای همسایه، همزمان با ثبت مصرف روزانه ۱۳۵ میلیون لیتر، بار دیگر موضوع قاچاق سوخت را پررنگ کرده است؛ هرچند سهم دقیق قاچاق در رشد مصرف هنوز مشخص نیست.
انتهای پیام/
