به گزارش توسعه۲۴؛ لیتیوم امروز تنها یک ماده معدنی نیست بلکه به یکی از عناصر تعیینکننده در رقابت جهانی بر سر تولید باتری خودروهای برقی و فناوریهای پیشرفته تبدیل شده است. در چنین شرایطی، کشف ذخایر لیتیوم در ایران میتواند فرصتی مهم برای بازتعریف سیاستهای معدنی کشور باشد. کارشناسان باور دارند که این فرصت زمانی به مزیت اقتصادی تبدیل میشود که نگاه از صرف استخراج فراتر رود و توسعه فناوری، فرآوری و تکمیل زنجیره ارزش در مرکز تصمیمگیری قرار گیرد، چراکه در بازار جدید مواد معدنی راهبردی، برنده لزوما کشوری نیست که ذخیره بیشتری داشته باشد بلکه کشوری است که بتواند از هر تن ماده معدنی، ارزشافزوده بیشتری خلق کند.
همزمان با شتاب جهانی در توسعه خودروهای برقی، سامانههای ذخیرهسازی انرژی و فناوریهای کمکربن، لیتیوم به یکی از راهبردیترین مواد معدنی جهان تبدیل شده است؛ فلزی که از آن بهعنوان نفت قرن بیستویکم یا طلایسفید یاد میشود. اهمیت این ماده به نقش کلیدی آن در تولید باتریهای لیتیوم ـ یونی بازمیگردد؛ باتریهایی که در خودروهای برقی، تجهیزاتالکترونیکی، سامانههای ذخیره انرژی، فناوریهای پزشکی، هوافضا و برخی کاربردهای نظامی مورداستفاده قرار میگیرند.
ازآنجاکه در جهان امروز اهمیت لیتیوم بهعنوان یک مادهمعدنی بیش از همیشه عیان است، مطرح میشود که ما نیز باید لیتیوم را فرصتی برای بازنگری در سیاستگذاری معدنی کشور بدانیم تا شاهد آغاز فصل تازهای در توسعه مواد معدنی راهبردی ایران باشیم بنابراین لیتیوم در کنار عناصر نادر خاکی به ستون اصلی گذار انرژی و فناوریهای نوین تبدیل شده است. با این حال، تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که مزیت رقابتی تنها در داشتن ذخایر معدنی خلاصه نمیشود بلکه در توان تبدیل این ذخایر به فناوری، صنعت و ارزشافزوده شکل میگیرد که اهمیت آن در تکنولوژی پیشرفته و تجهیزاتبرقی، بیش از پیش عیان است.
نوع مواجه شدن با فرصت
هرچند کشف محدودههای لیتیوم در ایران، امیدها را برای ورود به این بازار افزایش داده اما باور بر این است که نوع مواجهه با این فرصت، مهمتر از کشف آن است. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که هیجان ناشی از اعلام یک کشف معدنی، اگر با برنامهریزی و سیاستگذاری همراه نباشد، بهتنهایی نمیتواند به توسعه یک صنعت منجر شود. درواقع کشف ذخیره، آغاز مسیر است؛ مسیری که از اکتشاف تکمیلی، ارزیابی فنی، اقتصادی و انتخاب روش فرآوری عبور میکند و در نهایت به تولید محصولی با ارزشافزوده بالا میرسد. در چنین شرایطی، تمرکز صرف بر حجم ذخایر نیز نمیتواند تصویر درستی از آینده لیتیوم ارائه دهد.
اقتصادی بودن یک پروژه معدنی تنها به اندازه ذخیره وابسته نیست؛ نوع کانیسازی، میزان ماده قابلاستحصال، هزینه استخراج، فناوری فرآوری و امکان حضور در بازارهای جهانی، همگی در موفقیت یا شکست آن نقش دارند. چهبسا ذخیرهای کوچک اما با شرایط مناسب، اقتصادیتر از معدنی بزرگ با هزینههای بالای استخراج و فرآوری باشد.
کانون رقابت چین و آمریکا
مثلث لیتیوم در آمریکایجنوبی به یکی از مهمترین کانونهای ژئوپلیتیکی جهان تبدیل شده است. این منطقه شامل بولیوی، شیلی و آرژانتین است و سهنقطه اصلی آن را دشت نمکی اویونی در بولیوی، آتاکاما در شیلی و اومبره موئرتو در آرژانتین تشکیل میدهند. براساس گزارش ۲۰۲۶ سازمان زمینشناسی آمریکا، این سهکشور در مجموع حدود ۴۳درصد منابع شناختهشده لیتیوم جهان را در اختیار دارند. آرژانتین با حدود ۲۸میلیونتن، بولیوی با ۲۳میلیونتن و شیلی با ۱۳میلیونتن از مهمترین دارندگان این فلز هستند، همچنین این سهکشور رویهم حدود ۸۵درصد ذخایر اقتصادی لیتیوم جهان را در اختیار دارند.
باوجود منابع عظیم، عملکرد تولیدی آنها متفاوت است. شیلی در سال ۲۰۲۵ با تولید ۵۶هزارتن لیتیوم بزرگترین تولیدکننده منطقه بود، آرژانتین ۲۳هزارتن تولید کرد و بولیوی، باوجود برخورداری از بزرگترین منابع شناختهشده، تنها حدود ۳ هزار و ۵۰۰ تن تولید داشت. آرژانتین در این میان به بازیگری نوظهور تبدیل شده و تولید آن در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل حدود ۶۶درصد افزایش یافته است.
افزایش اهمیت لیتیوم، رقابت میان قدرتهای اقتصادی را نیز تشدید کرده است. چین طی یکدههگذشته یکی از بزرگترین سرمایهگذاران خارجی در پروژههای لیتیوم منطقه بوده است. شرکت گانفنگ لیتیوم در آرژانتین، کنسرسیوم CBC شامل CATL، BRUNP و CMOC در بولیوی و شرکت Tianqi Lithium در شیلی، از مهمترین نمونههای حضور چین در این منطقه هستند. در مقابل، ایالاتمتحده همکاری خود را بهویژه با آرژانتین توسعه داده است. واشنگتن و بوئنوسآیرس در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۶ توافقهایی درباره موادمعدنی حیاتی، تجارت و سرمایهگذاری امضا کردند که میتواند دسترسی آمریکا به منابع لیتیوم آرژانتین را تسهیل کند.
آمریکا در شیلی نیز حضور اقتصادی و فناوری دارد اما در بولیوی نقش محدودی ایفا میکند و قراردادهای اصلی این کشور عمدتا به شرکتهای چینی و روسی واگذار شده است. اتحادیه اروپا، ژاپن و کرهجنوبی نیز در تلاش هستند با افزایش سرمایهگذاری، وابستگی خود به زنجیره تامین تحتسلطه چین را کاهش دهند. البته امروز آمریکا در تبدیل سیاستهای خود برای تامین مواد معدنی حیاتی به عرضه واقعی با دشواری روبهرو شده است زیرا بخش عمده ظرفیت فرآوری لیتیوم جهان همچنان در اختیار چین قرار دارد اما دولت آمریکا در راستای تقویت ذخایر راهبردی موادمعدنی حیاتی، از مرحله بررسی بازار وارد فاز خرید شده است.
با این حال، تجربه در مناقصه خرید کبالت در سال گذشته و مشکلات مربوط به قیمتگذاری و شرایط قرارداد، نشان میدهد که تامین پایدار این مواد همچنان با موانع جدی روبهرو است. امروز قیمت لیتیوم نسبت به اوج سال ۲۰۲۲ بهطورقابلتوجهی کاهش یافته است. قیمت کربنات لیتیوم گرید باتری برای تحویل در آسیا اکنون ۲۵/۱۹دلار بهازای هر کیلوگرم است که نسبت به اوج ۱۵/۲۵دلار در اواسط ماه مه حدود ۲۳درصد افت کرده است.
انتهای پیام/
