به گزارش توسعه۲۴؛ بازار ارز ایران در روزهای اخیر بار دیگر به یکی از مهمترین دغدغههای فعالان اقتصادی تبدیل شده است. بخشی از این شرایط به تحولات اخیر، محدودیتهایی که در حوزه تجارت خارجی و صادرات نفت ایجاد شده و همچنین افزایش سطح نااطمینانی در اقتصاد بازمیگردد. تجربه اقتصاد ایران نشان میدهد هر زمان درآمدهای ارزی کشور کاهش پیدا کند، فشار بر بازار ارز افزایش مییابد و رشد قیمتها تا حد زیادی قابل انتظار خواهد بود. پس از برقراری آتشبس و کاهش بخشی از محدودیتها، بسیاری از شرکتها تلاش کردند عقبماندگی ماههای ابتدایی سال را جبران کنند و برای تامین مواد اولیه، کالاهای واسطهای و نیازهای تولید، واردات خود را افزایش دهند.
همین موضوع به شکل طبیعی سطح تقاضا برای ارز را بالا برد، اما با گذشت زمان و محدود شدن بخشی از گشایشهای ایجاد شده، شرایط دوباره تغییر کرد و بازار وارد مرحله جدیدی از عدم اطمینان شد. در حال حاضر، بخش مهمی از انتظارات فعالان اقتصادی بر این اساس شکل گرفته که محدودیتهای ارزی همچنان ادامه خواهد داشت. زمانی که چشمانداز عرضه ارز با ابهام همراه باشد و در مقابل، نیاز وارداتی و تقاضای بازار کاهش محسوسی پیدا نکند، طبیعی است که فشار بر نرخ ارز افزایش پیدا کند.
در چنین شرایطی حتی انتظارات نیز میتوانند به اندازه واقعیتهای اقتصادی بر رفتار بازار اثرگذار باشند. کاهش یا حتی احتمال محدود شدن صادرات نفت نیز از جمله عواملی است که میتواند عرضه ارز را تحت تاثیر قرار دهد. اقتصاد ایران همچنان بخش مهمی از منابع ارزی خود را از محل صادرات نفت تامین میکند و هرگونه اختلال در این بخش، دیر یا زود خود را در بازار ارز نشان خواهد داد.
آثار این وضعیت نیز معمولا با فاصله زمانی در قیمت کالاها، هزینه تولید و در نهایت سطح عمومی قیمتها نمایان میشود. در اقتصاد ایران، نرخ ارز تنها یک متغیر مالی نیست، بلکه یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر تورم، هزینه تولید و انتظارات اقتصادی محسوب میشود. به همین دلیل هرگونه نوسان در این بازار میتواند پیامدهای گستردهای برای خانوارها، بنگاههای اقتصادی و سرمایهگذاران داشته باشد. در شرایط تورمی و بهویژه در دورههای بحرانی، رفتار خانوارها نیز تغییر میکند. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که مردم برای حفظ قدرت خرید خود، به سمت داراییهایی حرکت میکنند که بتوانند ارزش سرمایه آنها را در برابر تورم حفظ کنند.
به همین دلیل افزایش تقاضا برای ارز و طلا در چنین شرایطی، پدیدهای قابل پیشبینی است، زیرا این داراییها از نگاه بسیاری از مردم، نقش سپر حفاظتی در برابر کاهش ارزش پول ملی را ایفا میکنند. در چنین فضایی، پرسش مهم این است که آیا دولت باید به سرعت در بازار ارز مداخله کند یا خیر. پاسخ به این سوال ساده نیست. در شرایط عادی، اگر ذخایر ارزی کافی در اختیار سیاستگذار باشد، امکان مدیریت بازار و کاهش نوسانات وجود دارد، اما در شرایطی که آینده اقتصاد با ابهام همراه است، حتی برخورداری از منابع ارزی نیز الزاما به معنای ضرورت مداخله فوری نیست. ممکن است سیاستگذار اقتصادی این جمعبندی را داشته باشد که بخشی از نوسانات موجود موقتی است و بازار پس از مدتی به تعادل نسبی بازخواهد گشت. در چنین شرایطی، استفاده گسترده از ذخایر ارزی شاید بهترین گزینه نباشد و تصمیمگیران ترجیح دهند منابع خود را برای شرایط حساستر حفظ کنند.
با این حال، اگر روند افزایش نرخ ارز ادامه پیدا کند، آثار آن در هفتهها و ماههای آینده به تدریج در قیمت کالاها، هزینه تولید و نرخ تورم آشکار خواهد شد. نباید فراموش کرد که اقتصاد ایران حتی پیش از جنگ نیز با تورمهای بالا دستوپنجه نرم میکرد. طی پنج تا شش سال گذشته، اقتصاد کشور وارد دورهای از تورم مزمن شده و در چنین شرایطی، افزایش تدریجی نرخ ارز متناسب با تورم، موضوعی دور از انتظار نبوده است. آنچه امروز شرایط را پیچیدهتر کرده، اضافه شدن ریسکهای ناشی از جنگ، محدود شدن مسیرهای ورود ارز، کاهش درآمدهای ارزی و افزایش نااطمینانی نسبت به آینده اقتصاد است. مجموعه این عوامل باعث شده است که بازار ارز همچنان در یکی از حساسترین مقاطع خود قرار داشته باشد.
هرچه فضای اقتصادی باثباتتر، مسیر تجارت خارجی شفافتر و چشمانداز درآمدهای ارزی روشنتر باشد، امکان مدیریت بازار نیز افزایش خواهد یافت. در مقابل، تداوم ابهام و نااطمینانی میتواند انتظارات تورمی را تقویت کرده و فشار بیشتری بر بازار ارز وارد کند. در نهایت، مدیریت بازار ارز تنها با مداخله مقطعی امکانپذیر نیست. آنچه میتواند ثبات پایدار ایجاد کند، افزایش درآمدهای ارزی، بهبود روابط تجاری، تقویت صادرات، کاهش نااطمینانی و ایجاد اعتماد در میان فعالان اقتصادی است. هر اندازه اقتصاد از ثبات بیشتری برخوردار شود، انگیزه تبدیل داراییها به ارز و طلا نیز کاهش خواهد یافت و بازار به سمت تعادل پایدارتر حرکت خواهد کرد.
انتهای پیام/
