به گزارش توسعه۲۴؛ برای دههها، مکانیزم تعدیل بازار نفت بر پایه ظرفیت مازاد تولید استوار بود. هرگاه شوکی در عرضه ایجاد میشد، عربستان و در مقیاسی کمتر سایر تولیدکنندگان اوپک با افزایش تولید، کمبود را جبران میکردند. این سازوکار به معنای تعدیل بازار از طریق جریان عرضه است. یعنی ابزار اصلی کنترل قیمت، ورود بشکههای جدید به بازار بود و از این طریق، فشار صعودی بر قیمتها کاهش مییافت.
اما اکنون به نظر میرسد بازار در حال ورود به مرحلهای متفاوت است. در شرایطی که چین طی سالهای گذشته صدها میلیون بشکه نفت در ذخایر راهبردی و تجاری خود انباشته کرده، مقابله با شوکهای عرضه دیگر الزاماً از مسیر افزایش تولید نمیگذرد. واردکنندهای که ذخایر کافی در اختیار دارد، میتواند به جای خرید از بازار، برای مدتی از موجودی انبارها استفاده کند. در نتیجه، بازار به جای آنکه با افزایش عرضه متعادل شود، از طریق کاهش تقاضای موثر به تعادل میرسد. به بیان دیگر، برداشت از ذخایر همان اثری را بر قیمتها میگذارد که پیشتر افزایش تولید عربستان ایجاد میکرد
چین با انباشت ذخایر عظیم نفتی، عملا یک ظرفیت مازاد مصرف ایجاد کرده است. همانطور که عربستان سالها با ظرفیت مازاد تولید بر سمت عرضه بازار اثر میگذاشت، چین اکنون با ظرفیت مازاد ذخیرهسازی و امکان تعویق خرید، بر سمت تقاضا اثر میگذارد. بنابراین، قدرت اثرگذاری بر بازار دیگر صرفا در اختیار تولیدکنندگانی نیست که توان افزایش عرضه دارند، بلکه در اختیار مصرفکنندگان بزرگی نیز قرار گرفته است که با مدیریت ذخایر خود میتوانند چرخه تقاضا و در نهایت مسیر قیمت نفت را تحت تاثیر قرار دهند.
البته این تحول به معنای پایان نقش عربستان در بازار نفت نیست. ظرفیت مازاد تولید این کشور همچنان مهمترین ابزار مدیریت سمت عرضه به شمار میرود و در صورت بروز اختلالهای بزرگ، همچنان میتواند بر تعادل بازار اثر بگذارد. اما در سوی دیگر معادله، چین نشان داده است که با استفاده از ذخایر عظیم خود قادر است شوکهای قیمتی را جذب کند، زمان خریدهای خود را تغییر دهد و از ورود تقاضای هیجانی به بازار جلوگیری کند.
به همین دلیل میتوان گفت بازار جهانی نفت در حال ورود به مرحلهای تازه است. اگر در گذشته تعیینکننده اصلی قیمت، مازاد عرضه قابل استفاده عربستان بود، امروز ذخایر انباشته چین نیز به یکی از مهمترین عوامل شکلدهنده انتظارات بازار تبدیل شده است. از این پس معاملهگران نه فقط به میزان تولید ریاض، بلکه به حجم نفت موجود در مخازن چین و نحوه استفاده از آن نیز چشم میدوزند. این جابهجایی نشان میدهد که مدیریت بازار نفت به تدریج از ظرفیت مازاد تولید به سمت ظرفیت ذخیرهسازی و زمانبندی مصرف ذخایر در حال حرکت است.
برآوردهای کپلر نشان میدهد پالایشگاههای چینی در همان مقطع همچنان بیش از ۳۰۰ میلیون بشکه نفت خام در مخازن خود داشتند. چنین حجمی امکان آن را فراهم میکرد که برای حدود دو تا سه ماه بدون افزایش واردات، نیاز پالایشگاهها تامین شود. نکته قابل توجه آن است که همزمان با برداشت از ذخایر تجاری، دولت چین ذخایر راهبردی خود را حفظ کرد و حتی بخشی از آنها را افزایش داد. به این ترتیب، بار اصلی مدیریت بحران بر دوش ذخایر پالایشگاهی قرار گرفت، در حالی که ذخایر تحت کنترل دولت دست نخورده باقی ماند.
غیبت چین در بازار واردات، پیامدهای مهمی برای قیمتگذاری نفت خاورمیانه داشت. کاهش خرید بزرگترین واردکننده جهان باعث شد محمولههای بیشتری از کشورهای حوزه خلیج فارس راهی اروپا، هند و دیگر بازارهای آسیایی شوند. در چنین شرایطی تولیدکنندگان منطقه برای حفظ سهم بازار ناچار به تعدیل قیمتها شدند. عربستان نیز طی چند مرحله قیمت رسمی فروش نفت «عرب لایت» برای مشتریان آسیایی را کاهش داد تا جذابیت خرید نفت خود را حفظ کند. این تحول نشان داد که حتی سیاست قیمتگذاری بزرگترین صادرکننده اوپک نیز اکنون بیش از گذشته تحت تاثیر رفتار خرید چین قرار دارد.
در همین دوره، پالایشگاههای خصوصی چین نیز استراتژی خرید خود را تغییر دادند. کاهش حاشیه سود پالایش، افت رشد تقاضای سوخت و افزایش قیمت نفت خام موجب شد بخشی از آنها نرخ فعالیت خود را کاهش دهند. از سوی دیگر، با کاهش قیمت نفت عراق، ابوظبی و عربستان، خرید به سمت این گریدها متمایل شد و بخشی از محمولههای نفت ایران بدون مشتری باقی ماند و رقابتپذیری خود را از دست داد. در نتیجه، میلیونها بشکه نفت ایران روی آب یا در مخازن شناور منتظر یافتن خریدار ماند و واردات نفت ایران به چین به پایینترین سطح خود از ابتدای سال ۲۰۲۳ نزدیک شد.
این تحولات تنها یک تغییر مقطعی در الگوی تجارت نفت نیست، بلکه از تغییر تدریجی سازوکار اثرگذاری بر بازار جهانی حکایت دارد. در گذشته، معاملهگران عمدتا تولید اوپک و به ویژه تصمیمهای عربستان را برای پیشبینی روند قیمتها دنبال میکردند. اکنون در کنار آن، سطح ذخایر نفتی چین، سرعت برداشت از این ذخایر و زمان بازگشت این کشور به بازار خرید نیز به همان اندازه اهمیت پیدا کرده است.
انتهای پیام/
