به گزارش توسعه۲۴؛ سرهی، افسر ۴۶ساله ارتش اوکراین که پیشاز آغاز جنگ در زندگی غیرنظامی صاحب یکفروشگاه مبلمان بود اکنون چهارسال جنگ با روسیه را پشتسر گذاشته است. او اینروزها فرماندهی گردانی متشکل از ۳۰۰نظامی را در شهر خط مقدم اسلاویانسک برعهده دارد. پساز دوبار مجروحشدن در میدان نبرد و ازدستدادن شمار زیادی از دوستانش نگاه او بهجنگ بر پایه تجربهای تلخ و عینی شکل گرفته است.
بههمیندلیل ارزیابی او از وضعیت کنونی جنگ بیشازپیش جلب توجه میکند. او مدعی است که ما در جنگ به یکنقطه عطف رسیدیم زیرا نیروهای اوکراینی اکنون ضربات ویرانگری بهزیرساختهای انرژی روسیه، شبکههای حیاتی لجستیکی و کارخانههایی وارد میکنند که قطعات کلیدی تسلیحات پیشرفته اینکشور را تولید میکنند.
او بهویژه کارزار کییف برای قطع خطوط تدارکاتی نیروهای روسیه در کریمه را بسیار مهم توصیف میکند؛ خطوطی که مهمات، سوخت و مواد غذایی مورد نیاز ارتش روسیه را تامین میکنند. وقتی از او سوال میشود چهمدت زمان لازم است تا اینشبهجزیره بهطور کامل از مسیرهای تدارکاتی جدا شود، مدعی میشود: فکر میکنم تا پایان تابستان بتوانیم اینکار را انجام دهیم. او تاکید دارد که چنین اتفاقی تحقیر بزرگی برای مسکو خواهد بود زیرا رییسجمهور روسیه همواره الحاق کریمه در سال۲۰۱۴ را یکی از مهمترین دستاوردهای دوران زمامداری خود معرفی کرده است.
یکسال سرنوشتساز جنگ
اگر یکسال پیش کسی چنین تحلیلی از جنگ ارائه میداد بهسختی میشد آن را چیزی جز خوشبینی افراطی دانست. در آن زمان باوجود چند موفقیت چشمگیر تلاشهای نظامی اوکراین پراکنده، فاقد انسجام و بدون یکراهبرد مشخص بهنظر میرسید اما طی چند ماه گذشته جهان شاهد تحول چشمگیری در توانایی کییف برای انتقال نبرد بهعمق خاک روسیه بوده است.
درمیان اینتحولات یکموضوع بیش از همه جلب توجه میکند یعنی برای نخستینبار از زمان آغاز تهاجم روسیه در سال۲۰۲۲ فرماندهان نظامی اوکراین بهیک راهبرد منسجم برای پیروزی دست یافتند؛ راهبردی که بر استفاده از نقاط قوت اوکراین و بهرهبرداری از نقاط ضعف روسیه استوار است.
در همین رابطه میخایلو گونچار، رییس مرکز مطالعات جهانی استراتژی۲۱ در کییف مدعی شده در تازهترین تحول صورتگرفته طی حملات نیروهای اوکراینی بخش قابلتوجهی از درآمدهای تامینکننده بودجه جنگ روسیه را قطع، بحران سوخت ایجاد شده و با حملات دقیق حلقههای حیاتی زنجیره تامین صنایع دفاعی روسیه از کار افتاده؛ اقدامی که تولید تسلیحات هدایتشونده دقیق را کاهش داده یا حتی متوقف خواهد کرد. بهگفته اینکارشناس هدف نهایی چنین راهبردی جلوگیری از ادامه موثر جنگ توسط مسکو آنهم در شرایطی است که تلفات نیروهای اوکراینی تاحدامکان کاهش یابد.
نقشه خنثیسازی راهبردی
سال گذشته آندری زاگورودنیوک، وزیر دفاع پیشین اوکراین در مقالهای چارچوب مفصلی از راهبردی را ارائه کرد که آن را خنثیسازی راهبردی توان نظامی روسیه نامید. او برای توضیح اینایده بهموفقیت اوکراین در بیرون راندن ناوگان دریای سیاه روسیه از بندر اصلی آن در سواستوپل اشاره کرد؛ موفقیتی که عملا اینناوگان را از یکتهدید موثر بهنیرویی کماثر تبدیل کرد. نکته قابلتوجه آن بود که اوکراین بدون دراختیارداشتن یکناوگان سطحی متعارف تنها با استفاده از پهپادهای دریایی توانست ایندستاورد را رقم بزند و شماری از شناورهای روسی را منهدم کند.
جیمز هیپی، وزیر پیشین نیروهای مسلح بریتانیا اینوضعیت را شکست کارکردی ناوگان روسیه توصیف کرده یعنی نه نابودی کامل آن بلکه تبدیل کردنش بهنیرویی که دیگر توان انجام ماموریتهای اصلی خود را ندارد. اکنون همین الگو مبنای راهبرد جدید اوکراین در سایر حوزههای جنگ نیز قرار گرفته یعنی بهجای تلاش برای فرسایش تدریجی نیروهای روسیه با پرداخت هزینههای سنگین انسانی(همان رویکردی که ضدحمله نافرجام تابستان۲۰۲۳ را رقم زد) اوکراین قصد دارد با نابودی خطوط تدارکاتی نیروهای روسیه در کریمه را عملا از کار بیندازد.
البته بهگفته ناظران، راهبرد جدید اوکراین تنها بهقطع خطوط تدارکاتی کریمه محدود نمیشود. در همین راستا کارزار گسترده پهپادی و موشکی اینکشور علیه پالایشگاههای نفت، مخازن ذخیره سوخت و خطوط لوله روسیه که هر روز عمیقتر در خاک اینکشور نفوذ میکند باهدف فلجکردن توانایی روسها برای ادامه جنگ از مبدأ طراحی شده است.
اوکراین از ابتدای سال جاری میلادی تاکنون ۱۹۴بار پالایشگاههای نفت روسیه را هدف قرار داده؛ رقمی که ۱۱برابر بیشتر از مدت مشابه سال۲۰۲۵ محسوب میشود. درنتیجه اینحملات بیش از نیمی از مناطق روسیه از کمبود سوخت، سهمیهبندی یا محدودیت فروش بنزین بهشهروندان خبر دادند.
اوضاع تا آنجا وخیم شده که مسکو اکنون ناچار است بنزین را از هند وارد کند؛ مسالهای که برای کشوری که سومین تولیدکننده بزرگ نفت خام جهان و یکی از صادرکنندگان اصلی فرآوردههای نفتی بهشمار میرود بسیار آسیبزا است. برای مقابله با اینبحران روسیه صادرات بنزین، سوخت جت و از چند روز قبل حتی گازوئیل را نیز ممنوع کرده؛ محصولاتی که در شرایط عادی بخش مهمی از درآمدهای دولت و ارزآوری اینکشور را تامین میکنند.
درنتیجه مشکلات مالی و اقتصادی روسیه باسرعت درحال افزایش است.لازم بهذکر است راهبرد جدید کییف بر پایه ظهور توانمندیهای تازه نظامی و مدیریت میخایلو فدوروف، وزیر دفاع ۳۵ساله اوکراین شکل گرفته؛ فردی که سابقه فعالیت در صنعت فناوری را دارد و بسیاری او را معمار رویکرد جدید و مبتنی بر داده در جنگ میدانند. بهعنوان مثال تلاش برای منزویکردن کریمه از پیشرفتهای فناورانه جدید نیز بهره فراوان برده است.
یکی از مهمترین ایندستاوردها پهپاد انتحاری Hornet است؛ سامانهای میانبرد که با همکاری یکشرکت نوپای آمریکایی، تحت حمایت مالی اریک اشمیت، مدیرعامل پیشین گوگل توسعه یافته و بهمیزان زیادی از هوشمصنوعی برای فرار از سامانههای جنگ الکترونیک و یافتن دقیق اهداف خود استفاده میکند.
درکنار آن موشک کروز Flamingo که بهتازگی وارد میدان نبرد شده بردی در حدود ۱۸۰۰مایل دارد و توانایی اوکراین برای حمله بهاهدافی در اعماق خاک روسیه را بهشکل چشمگیری افزایش داده است.
بهاحتمالزیاد همین هفته چند فروند از اینموشکها پالایشگاه عظیم نفت روسیه در شهر اومسک را که بیش از ۱۵۰۰مایل از خط مقدم فاصله دارد، بهشدت آسیب رساندند. اوکراین بهمراحل پایانی توسعه موشکهای بالستیک بومی خود نیز نزدیک شده؛ موشکهایی که قدرت تخریب کلاهکهای جنگی اوکراین علیه اهداف راهبردی روسیه را بهمیزان قابلتوجهی افزایش خواهند داد.
همزمان مهندسان اوکراینی روی نسل جدیدی از پهپادها کار میکنند که میتواند شکل جنگ در خطوط مقدم را بهطور اساسی تغییر دهد. هدف از اینطرح گسترش منطقه مرگ است یعنی محدودهای که حرکت نیروهای پیاده در آن تقریبا غیرممکن خواهد بود زیرا بلافاصله هدف حملات پهپادی قرار میگیرند. درهمینرابطه آلینا فرولوا، نایبرییس مرکز راهبردهای دفاعی در کییف توضیح میدهد که برنامهریزان نظامی قصد دارند اینمحدوده را از حدود ۲۰مایل به۲۵مایل و درنهایت بهبیش از ۴۰مایل افزایش دهند. طبق ادعای او، اگر اینهدف محقق شود انجام هرگونه عملیات کلاسیک نیروهای پیاده تقریبا ناممکن خواهد شد.
اینزرادخانه روبهگسترش گزینههای عملیاتی بیشتری در اختیار فرماندهان اوکراینی قرار داده و همزمان مشکلات فراوانی برای روسیه ایجاد کرده است. فرماندهان روس اکنون ناچارند درباره نحوه توزیع سامانههای پدافند هوایی و سایر منابع محدود خود تصمیمهای دشواری بگیرند. هر سامانه ضدهوایی که پوتین برای حفاظت از مسکو یا سنپترزبورگ منتقل میکند یکسامانه کمتر برای حفاظت از تاسیسات انرژی، کارخانههای صنایع دفاعی، خطوط مقدم نبرد و مناطق اشغالی اوکراین در اختیار خواهد داشت.
آینده نامعلوم جنگ
البته در کییف هیچکس بهاشغال کامل روسیه یا پیشروی تا عمق اینکشور فکر نمیکند. بنابراین سوال اصلی ایناست که پیروزی برای اوکراین دقیقا چه شکلی خواهد داشت؟
پاسخ به اینپرسش هنوز کاملا روشن نیست. بااینحال اوکراین پیشتر نشان داده که نابودی شبکههای لجستیکی روسیه چگونه میتواند نتایج تعیینکنندهای در میدان نبرد ایجاد کند. در سال۲۰۲۲ روسیه پس از آنکه حملات اوکراین با استفاده از سامانههای موشکی HIMARS آمریکا خطوط تدارکاتی آن را قطع کرد مجبور شد نیروهای خود را از شهر خرسون خارج کند. در اواخر ماه ژوئن نیز نیروهای روس مستقر در شبهجزیره کینبورن پس از آنکه اوکراین مسیرهای تامین آنها را نابود کرد ناچار بهعقبنشینی شدند. در گزارش آندری زاگورودنیوک وضعیت مطلوب نهایی چنین ترسیم شده که توانایی روسیه برای ادامه جنگ آنچنان تضعیف شود که اوکراین همانند یکخارپشت فولادی مجهز و مسلح بتواند برای همیشه نیروهای روس را در فاصلهای امن نگه دارد و مانع هرگونه تهاجم مجدد شود.
البته تحقق چنینسناریویی تاحدزیادی بهادامه حمایتهای مالی و نظامی غرب وابسته است؛ حمایتی که تضمینی برای تداوم آن وجود ندارد بهخصوص اگر طی سالهای آینده جریانهای راستگرا و نزدیک بهمسکو در کشورهایی مانند فرانسه، آلمان و سایر کشورهای اروپایی بهقدرت برسند. بااینحال در شرایط فعلی نشانهها امیدوارکننده است. در اجلاس اخیر ناتو کشورهای اروپایی باردیگر حمایت قاطع خود از اوکراین را اعلام کردند و بر ادامه کمکهای نظامی و مالی بهکییف تاکید ورزیدند.باوجوداین کشورهای اروپایی همچنان امید دارند که بتوان از طریق مذاکره با ولادیمیر پوتین بهتوافقی برای پایان جنگ دست یافت اما در کییف بهسختی میتوان کسی را یافت که واقعا باور داشته باشد رییسجمهور روسیه آماده پایاندادن بهجنگ از طریق مذاکره باشد.
اوکراینیها که احتمالا بیش از متحدان غربی خود شناخت عمیقتری از ساختار قدرت و شیوه تصمیمگیری در روسیه دارند معتقدند تنها نوع صلحی که پوتین حاضر بهپذیرش آن است صلحی خواهد بود که تمام دستاوردهای سرزمینی روسیه را تثبیت کند و حتی امتیازات بیشتری نیز برای مسکو بههمراه داشته باشد. اینخواسته شامل کنترل کامل منطقه دونباس نیز میشود؛ منطقهای که روسیه تاکنون تنها بخشی از آن را در اختیار گرفته است. از نگاه بسیاری از تحلیلگران اوکراینی هرگونه عقبنشینی یا مصالحه برای پوتین تقریبا غیرممکن بوده زیرا او سرنوشت سیاسی و اعتبار شخصی خود را بهموفقیت در جنگ علیه اوکراین گره زده است.
در همیننقطه است که عملیات کریمه اهمیتی فراتر از یکاقدام صرفا نظامی پیدا میکند. از منظر راهبردی بیرون راندن روسیه از کریمه اهمیت بسیار زیادی دارد زیرا اینشبهجزیره مسیر اصلی انتقال تجهیزات، مهمات و نیروهای کمکی بهنیروهای روسیه در جنوب شرقی اوکراین محسوب میشود. اگر کریمه از معادله خارج شود حفظ نیروهای روسیه در بخشهایی از استانهای زاپوریژیا و خرسون که همچنان در اشغال مسکو قرار دارند بهمراتب دشوارتر خواهد شد اما پیامدهای سیاسی چنین موفقیتی ممکن است حتی از نتایج نظامی آن مهمتر باشد. برخی سیاستگذاران در کییف معتقدند شکست روسیه در کریمه میتواند ضربهای جبرانناپذیر بهمشروعیت و ثبات نظام سیاسی او وارد کند. آلینا فرولوا میگوید بسیاری در اوکراین میان وضعیت کنونی پوتین و نیکلای اول، تزار محافظهکار روسیه شباهتهایی میبینند.
نیکلای اول پس از حدود ۳۰سال حکومت در سال۱۸۵۵ در حالی از دنیا رفت که شکست روسیه در جنگ کریمه اعتبار و اقتدار او را بهشدت از میان برده بود. از دید برخی ناظران اوکراینی شکست دوباره روسیه در همان شبهجزیره میتواند برای پوتین نیز پیامدهایی مشابه داشته باشد.باوجود موفقیتهای چشمگیر اوکراین راهبرد کلان اینکشور همچنان با چالشهای جدی روبهرو است. روسیه هنوز از منابع انسانی، مالی و نظامی بسیار گستردهای برخوردار است.این کشور زرادخانه بزرگی از موشکهای بالستیک در اختیار دارد؛ تسلیحاتی که اوکراین ابزارهای محدودی برای مقابله با آنها دارد.
در همین هفته دونالد ترامپ اعلام کرد که ممکن است مجوز تولید مشترک نوعی از موشکهای رهگیر سامانه پاتریوت را در اختیار اوکراین قرار دهد؛ اقدامی که درصورت تحقق میتواند در بلندمدت بخشی از اینضعف دفاعی را جبران کند.درعینحال روسیه همچنان توانایی بسیج شمار بسیار بیشتری از نیروهای نظامی را نسبتبه اوکراین دارد. اینشکاف ممکن است در آینده حتی گستردهتر نیز شود بهویژه اگر پوتین برنامهای را که مدتها درباره آن گمانهزنی میشود، اجرایی کند. براساس اینگزارشها، کرملین ممکن است بسیج عمومی تازهای را آغاز کند که صدها هزار نیروی جدید بهارتش روسیه اضافه خواهد کرد.
بنابراین در شرایط کنونی، راهبرد اوکراین بر یکاصل استوار است یعنی اعمال فشار مستمر بر روسیه تا زمانی که یکی از ارکان اصلی توان نظامی، اقتصادی یا سیاسی اینکشور فروبپاشد. به همین دلیل است که مجله فارنپالسی نتیجهگیری کرده، اکنون برنامه ایناست که فشار بر مسکو همچنان ادامه یابد تا سرانجام جایی از اینساختار دچار فروپاشی شود.
انتهای پیام/
