به گزارش توسعه۲۴؛ درحالیکه طی سالهای اخیر تخصیص سوخت به معادن روندی افزایشی داشته، بازدهی این سوخت در فرآیند استخراج کاهش یافته است. کاهش این شاخص تنها یک تغییر فنی در فرآیند استخراج نیست، بلکه از افزایش هزینههای پنهان در اقتصاد معدن خبر میدهد. معنای اقتصادی این روند آن است که برای تولید هر تن ماده معدنی، سهم بیشتری از منابع انرژی و یارانه سوخت کشور مصرف میشود، بیآنکه به همان نسبت بر حجم تولید افزوده شود.
در چنین شرایطی، بخشی از مزیت رقابتی معادن کشور تحت تاثیر افزایش هزینههای استخراج، استهلاک بالاتر تجهیزات و مصرف بیشتر انرژی تضعیف میشود. این موضوع علاوه بر کاهش بهرهوری سرمایهگذاری در بخش معدن، میتواند بر رقابتپذیری محصولات معدنی ایران در بازارهای داخلی و صادراتی نیز اثرگذار باشد. کارشناسان علت اصلی این وضعیت را نه تغییر الگوی مصرف انرژی، بلکه عمیقتر شدن ذخایر معدنی، رشد نسبت باطلهبرداری و فرسودگی ناوگان ماشینآلات میدانند.
به اعتقاد آنها، کاهش دسترسی به ذخایر سطحی موجب شده برای دستیابی به هر تن ماده معدنی، حجم بیشتری از مواد باطله جا به جا شود؛ موضوعی که مصرف گازوئیل را افزایش داده و هزینه تولید را بالا برده است. از سوی دیگر محدودیت واردات ماشینآلات مدرن و چالشهای تامین سوخت، فشار مضاعفی بر بهرهوری بخش معدن وارد کرده است.
روند فرسایشی استخراج معادن
مجید سروش، کارشناس حوزه معدن، معتقد است اصلاح روند کاهش بهرهوری انرژی در معادن بدون توسعه اکتشافات جدید، نوسازی ناوگان معدنی و بازنگری در نظام تامین ماشینآلات و سوخت امکانپذیر نخواهد بود. مجید سروش در این رابطه اظهار کرد: برای تحلیل این شاخص ابتدا باید به تغییر شرایط استخراج در معادن کشور توجه کرد. بخش قابلتوجهی از ذخایری که در سالهای گذشته مورد بهرهبرداری قرار گرفتند، ذخایر سطحی یا کمعمق بودند و دسترسی به ماده معدنی با عملیات محدودتری انجام میشد، اما امروز در بسیاری از معادن شرایط متفاوت شده و برای رسیدن به ماده معدنی، حجم بسیار بیشتری از باطله باید جا به جا شود.
وی افزود: در برخی معادن، برای تولید یک تن ماده معدنی لازم است چندین تن باطله برداشت و حمل شود و در مواردی این نسبت حتی به ۲۰ تا ۳۰ تن نیز میرسد. طبیعی است که تمام این عملیات نیازمند استفاده از ماشینآلات سنگین و مصرف سوخت است. در نتیجه اگرچه ممکن است میزان تخصیص یا مصرف گازوئیل افزایش یافته باشد، اما بازدهی نهایی آن در شاخص تولید ماده معدنی کاهش پیدا میکند؛ زیرا بخش قابلتوجهی از انرژی صرف دسترسی به ذخیره اصلی میشود.
این کارشناس حوزه معدن در خصوص افت بهرهوری مصرف گازوئیل تصریح کرد: کاهش بازدهی مصرف گازوئیل بیش از آنکه ناشی از تغییر سبد سوخت معادن باشد، نتیجه سختتر شدن فرآیند استخراج است، به بیان ساده، به عنوان مثال اگر در گذشته برای دستیابی به یک تن ماده معدنی نیاز به جا به جایی ۲ تن باطله وجود داشت، امروز ممکن است این عدد به ۵ تن یا حتی بیشتر رسیده باشد. بنابراین میزان سوخت مصرفی برای تولید هر تن ماده معدنی افزایش پیدا میکند و در نهایت شاخص تولید به ازای هر لیتر گازوئیل کاهش مییابد.
سروش یکی از راهکارهای اصلی اصلاح این روند را توسعه فعالیتهای اکتشافی دانست و گفت: کشور نیازمند سرمایهگذاری جدیتر در حوزه اکتشاف است. همچنین باید اطلاعات اکتشافی که در اختیار دستگاههای مختلف قرار دارد، تجمیع و یکپارچه شود تا امکان شناسایی ذخایر جدید با کیفیت و عیار مناسبتر فراهم شود. هرچه دسترسی به ذخایر اقتصادیتر افزایش یابد، نسبت باطلهبرداری کاهش پیدا میکند و بهرهوری انرژی نیز بهبود خواهد یافت.
وی در ادامه به نقش ماشینآلات معدنی در مصرف سوخت اشاره کرد و گفت: بخش مهمی از معادن کشور همچنان با ناوگان فرسوده فعالیت میکنند. در شرایطی که ماشینآلات جدید در دنیا از نظر مصرف سوخت، راندمان و بهرهوری پیشرفت قابلتوجهی داشتهاند، معدنکاران ایرانی با محدودیتهای جدی برای تامین تجهیزات مواجه هستند.
قیمت برخی ماشینآلات معدنی در بازار داخلی فاصله معناداری با قیمتهای جهانی دارد و همین مساله باعث شده است بسیاری از فعالان معدنی توان نوسازی تجهیزات خود را از دست بدهند. این کارشناس معدن بیان کرد: ماشینآلات فرسوده نه تنها مصرف سوخت بالاتری دارند، بلکه هزینه تعمیر و نگهداری آنها نیز بیشتر است. در نتیجه بخشی از هزینهای که امروز از محل مصرف بالاتر گازوئیل به کشور تحمیل میشود، ناشی از همین فرسودگی تجهیزات است. اگر امکان واردات ماشینآلات نو یا حتی دست دوم استاندارد با قیمتهای رقابتی فراهم شود، میتوان بخشی از این مشکل را برطرف کرد.
ضرورت تخصیص بهموقع سوخت
سروش درباره نوع سوخت مورد استفاده در ماشینآلات جدید نیز گفت: یکی از چالشها این است که کیفیت گازوئیل تولیدی کشور در همه موارد با استانداردهای مورد نیاز تجهیزات روز دنیا تطابق کامل ندارد. با این حال بسیاری از ماشینآلات نسل جدید یا حتی ماشینآلات دست دوم معتبر جهانی، همچنان راندمان و مصرف سوخت بهتری نسبت به بخش عمده ناوگان موجود در کشور دارند و استفاده از آنها میتواند به کاهش شدت مصرف انرژی کمک کند.
وی همچنین به مشکلات مربوط به تامین سوخت در معادن اشاره کرد و گفت: برخلاف برخی تصورات، معادن مقصد مصرف سوخت هستند و فعالیت آنها بدون گازوئیل عملا امکانپذیر نیست. در بسیاری از موارد مشاهده میشود که معدنکاران برای جلوگیری از توقف تولید و حفظ اشتغال، ناچارند سوخت مورد نیاز خود را با هزینههای بالا تامین کنند. به همین دلیل تخصیص به موقع و متناسب سوخت یکی از الزامات استمرار فعالیت معدنی محسوب میشود.
این کارشناس حوزه معدن در پایان با اشاره به ضرورت هماهنگی بیشتر میان دستگاههای اجرایی اظهار کرد: در حالحاضر در فرآیند تخصیص سوخت میان دستگاههای مختلف ناهماهنگیهایی وجود دارد. در مواردی سهمیهای که از سوی نهاد تخصصی بخش معدن تایید میشود، به همان میزان تخصیص پیدا نمیکند و این مساله برای واحدهای معدنی مشکلساز میشود. افزایش تعامل با بخش خصوصی، اصلاح سازوکارهای تخصیص سوخت، توسعه اکتشافات و تسهیل دسترسی به ماشینآلات مدرن، چهار محور اصلی برای بهبود بهرهوری انرژی و کاهش شدت مصرف گازوئیل در معادن کشور خواهد بود.
انتهای پیام/
