به گزارش توسعه۲۴؛ ذخایر استراتژیک برای روزی ساخته شده‌اند که بازار عادی دیگر جواب نمی‌دهد؛ برای جنگ، تحریم، طوفان، قطع مسیرهای کشتیرانی یا هر اتفاقی که ناگهان چند میلیون بشکه نفت را از دسترس خارج کند. اما اتفاق مهم سال ۲۰۲۶ این است که «روز مبادا» دیگر یک روز یا یک هفته نیست. بحران ماه‌ها ادامه پیدا کرده و جهان مجبور شده بارها دست در ذخایری ببرد که قرار بود آخرین خط دفاع بازار انرژی باشند.
تازه‌ترین نشانه از آمریکا آمده است. وزارت انرژی ایالات متحده ۲۹ سپتامبر اعلام کرد تا ۴۰ میلیون بشکه نفت خام دیگر از ذخیره استراتژیک این کشور در اختیار شرکت‌های انرژی قرار می‌دهد. این محموله آخرین بخش از تعهد ۱۷۲ میلیون بشکه‌ای آمریکا در برنامه هماهنگ آژانس بین‌المللی انرژی است؛ برنامه‌ای که در مجموع قرار شد حدود ۴۰۰ میلیون بشکه نفت اضطراری را در اختیار بازار قرار دهد؛ بزرگ‌ترین اقدام هماهنگ از این نوع در تاریخ آژانس.
اما پشت عدد ۴۰ میلیون بشکه، داستان مهم‌تری قرار دارد: ذخیره استراتژیک آمریکا اکنون به حدود ۲۸۳.۸ میلیون بشکه رسیده؛ پایین‌ترین سطح از اکتبر ۱۹۸۲. در پایان فوریه امسال، پیش از آغاز برداشت‌های گسترده تازه، بیش از ۴۱۵ میلیون بشکه نفت در این ذخیره وجود داشت.
۴۰۰ میلیون بشکه، عدد بزرگ، فرصت محدود
در نگاه اول ۴۰۰ میلیون بشکه رقم بزرگی به نظر می‌رسد. اما مقیاس بحران تصویر دیگری می‌دهد. طبق برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کرد؛ معادل حدود یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان. به زبان ساده، کل بسته ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای ذخایر اضطراری آژانس، از نظر حجمی فقط معادل حدود ۲۰ روز جریان عادی نفت از هرمز است.
البته وظیفه ذخایر استراتژیک جایگزین‌کردن تمام نفت هرمز نیست. این ذخایر برای خریدن زمان، آرام‌کردن بازار و جلوگیری از جهش ناگهانی قیمت طراحی شده‌اند. اما همین مقایسه نشان می‌دهد چرا حتی بزرگ‌ترین آزادسازی ذخایر اضطراری تاریخ نمی‌تواند برای ماه‌ها جای اختلال در یکی از مهم‌ترین شریان‌های نفتی جهان را بگیرد.
۵۰۷ میلیون بشکه از انبارهای جهان کم شد
مسئله فقط ذخیره استراتژیک آمریکا نیست. گزارش سپتامبر آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد موجودی قابل مشاهده نفت جهان از پایان فوریه تا پایان اوت در مجموع ۵۰۷ میلیون بشکه کاهش یافته است؛ یعنی به‌طور متوسط روزانه حدود ۲.۸ میلیون بشکه نفت از ذخایر کم شده است. تنها در ماه اوت، موجودی‌ها ۹۵ میلیون بشکه دیگر پایین آمده‌اند.
این عدد با ذخایر استراتژیک یکی نیست. موجودی قابل مشاهده آژانس مجموعه گسترده‌تری از نفت ذخیره‌شده در کشورهای مختلف، مخازن تجاری و بخشی از ذخایر دولتی را دربر می‌گیرد. اما روند آن یک پیام روشن دارد: طی ماه‌های گذشته بخشی از فاصله میان عرضه و تقاضا نه از طریق افزایش تولید، بلکه با بیرون‌آوردن نفتی جبران شده که قبلاً در مخازن قرار داشت.
این تفاوت مهم است. اگر تولید بالا برود، ظرفیت عرضه تازه‌ای به بازار اضافه شده است؛ اما وقتی موجودی پایین می‌آید، بازار امروز را با نفتی تأمین می‌کند که برای فردا ذخیره شده بود.
نفت هست، مشکل تازه پشت در پالایشگاه است
حتی آزادکردن نفت خام نیز تمام مسئله را حل نمی‌کند. پالایشگاه‌های جهان در اوت روزانه حدود ۸۱.۴ میلیون بشکه نفت فرآوری کردند؛ رقمی که با وجود افزایش نسبت به ماه قبل، هنوز ۴.۲ میلیون بشکه در روز کمتر از یک سال قبل بود.
اختلال در پالایشگاه‌های خاورمیانه و روسیه و مشکلات پالایش در برخی اقتصادهای آسیایی باعث شده بازار فرآورده‌هایی مانند گازوئیل بسیار فشرده‌تر از خود نفت خام باشد. آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید حاشیه سود پالایش در حوزه آتلانتیک در اوت به رکورد رسید و گازوئیل یکی از عوامل اصلی آن بود.
این همان جایی است که کارایی ذخایر استراتژیک نفت خام محدود می‌شود. می‌توان میلیون‌ها بشکه نفت از مخازن بیرون آورد، اما اگر ظرفیت پالایش کافی در محل مناسب وجود نداشته باشد، نفت خام الزاماً به همان سرعت به گازوئیل، سوخت هواپیما یا بنزینی تبدیل نمی‌شود که بازار به آن نیاز دارد.
به همین دلیل بحران فعلی کم‌کم از سؤال «نفت کجاست؟» به سؤال دیگری رسیده است: چه کسی می‌تواند نفت موجود را به سوخت مورد نیاز بازار تبدیل کند؟
حالا نوبت انبارهای گازوئیل اروپا؟
نشانه این تغییر را می‌توان در فشار تازه واشنگتن بر اروپا دید. رویترز گزارش داده که کاخ سفید از اتحادیه اروپا خواسته است برای کاهش فشار بر قیمت جهانی سوخت، بخشی از ذخایر اضطراری گازوئیل خود را نیز وارد بازار کند. دولت آمریکا هم‌زمان از عملکرد برخی کشورهای اروپایی در اجرای تعهدات قبلی خود درباره آزادسازی ذخایر انتقاد کرده است؛ ادعایی که مقام‌های آمریکایی مطرح کرده‌اند و اروپا هنوز درباره آزادسازی بیشتر تصمیم نهایی نگرفته است.
در طرح اولیه آژانس بین‌المللی انرژی، سهم کشورهای اروپایی حدود ۱۰۷.۵ میلیون بشکه بود؛ نکته مهم اینکه برخلاف آمریکا که سهمش کاملاً نفت خام بود، حدود ۶۸ درصد سهم اروپا قرار بود از فرآورده‌های نفتی تأمین شود.
این تفاوت حالا اهمیت بیشتری پیدا کرده است. کمبود اصلی بازار در بعضی نقاط دیگر بشکه نفت خام نیست؛ بشکه گازوئیل و سایر فرآورده‌هاست.
نفت قرضی، انتقال مشکل به آینده
۴۰ میلیون بشکه تازه آمریکا نیز قرار نیست برای همیشه از ذخیره استراتژیک خارج شود. مدل انتخاب‌شده «مبادله» یا قرض نفت است. شرکت‌ها نفت را اکنون دریافت می‌کنند و موظف‌اند در آینده همان مقدار را به‌اضافه بشکه‌های اضافی به دولت بازگردانند. وزارت انرژی آمریکا می‌گوید در معاملات قبلی، این مدل حتی تا حدود ۲۵ درصد نفت بیشتر برای مخزن ایجاد کرده است.
اما بازگشت کامل بخشی از نفت‌های قرض‌گرفته‌شده تا اواخر سال ۲۰۲۸ طول خواهد کشید. بنابراین آمریکا عملاً بخشی از امنیت نفتی آینده خود را موقتاً به بازار امروز منتقل می‌کند؛ با این امید که زمانی که موعد بازپرداخت می‌رسد، شرایط بازار آرام‌تر باشد و نفت بیشتری دوباره وارد مخازن شود.
اگر چنین شود، این سیاست می‌تواند حتی ذخایر را در بلندمدت تقویت کند. اگر بحران‌های عرضه ادامه پیدا کنند، مسئله دشوارتر خواهد شد؛ زیرا بازسازی ذخایر خود به یک منبع تازه تقاضا برای نفت تبدیل می‌شود.
تحلیل‌های بازار پیش‌تر نشان داده‌اند که خرید دوباره نفت برای پرکردن ذخایر تخلیه‌شده کشورها می‌تواند تا سال ۲۰۲۸ خود به یکی از عوامل تقاضای بازار تبدیل شود.
ضربه‌گیر هنوز وجود دارد
جهان هنوز نفت اضطراری دارد. این نکته نباید در روایت بحران گم شود. آژانس بین‌المللی انرژی در ماه ژوئیه اعلام کرده بود اعضایش پس از آزادسازی حدود ۲۹۰ میلیون بشکه از ذخایر، همچنان بیش از یک میلیارد بشکه ذخیره اضطراری در اختیار دارند. بنابراین صحبت از «تمام‌شدن ذخایر جهان» دقیق نیست.
اما تفاوت بازار امروز با ابتدای بحران در جای دیگری است: ذخایر کمتر شده‌اند، ظرفیت پالایش تحت فشار است و صدها میلیون بشکه از موجودی قابل مشاهده بازار مصرف شده است.
ذخیره اضطراری دقیقاً برای چنین روزهایی ساخته شده؛ بنابراین استفاده از آن به‌خودی‌خود نشانه شکست سیاست انرژی نیست. مسئله زمانی آغاز می‌شود که بحران از عمر ضربه‌گیر طولانی‌تر شود.
جهان فعلاً هنوز دستش را از صندوق روز مبادا بیرون نکشیده است. آمریکا ۴۰ میلیون بشکه دیگر روی میز گذاشته، اروپا برای ذخایر فرآورده‌ای تحت فشار قرار گرفته و آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید در صورت نیاز امکان اقدامات بیشتری وجود دارد.
اما هر بشکه‌ای که امروز از مخزن بیرون می‌آید، یک سؤال را برای فردا بزرگ‌تر می‌کند: اگر بحران بعدی پیش از آن برسد که این مخازن دوباره پر شوند، حاشیه امن بازار انرژی چقدر خواهد بود؟
انتهای پیام/
